Culturele nabootsing

Culturele nabootsing beschrijft een gedeeltelijke, oppervlakkige aanpassing van migranten aan hun nieuwe culturele omgeving om te ontsnappen aan negatieve stigma’s en de bijbehorende gevaren. De oorspronkelijke culturele invloeden worden niet opgegeven, zoals het geval is bij assimilatie, maar worden ‚gecamoufleerd‘ door externe imitatie. (vgl. Albrecht, p. 261)

Homi H. Bhabha beschrijft deze aanpassing als „bijna, maar toch niet helemaal hetzelfde“ (Bhabha 2000, p. 132). Een imitatie die niettemin nooit helemaal identiek is met het geïmiteerde, omdat wat bijvoorbeeld als Duits wordt opgevoerd, datgene is wat als zodanig wordt geïnterpreteerd vanuit een individueel perspectief. (vgl. Albrecht, p. 260)

Oorsprong van het woord

De term mimicry komt oorspronkelijk uit de biologie en verwijst naar de eigenschap van sommige dieren om kenmerken van giftige diersoorten te imiteren om zichzelf te beschermen tegen vijanden (vgl. Nünning, p. 502). Een voorbeeld hiervan is de boszweefvlieg, die uiterlijk op een wesp lijkt. Het verschil met mimesis is dat dit een algemene vorm van camouflage beschrijft, die zowel kan verwijzen naar de gelijkenis van sommige insecten met bladeren als naar het vermogen van de kameleon om van kleur te veranderen.

Culturele theoretische toepassing

Vanaf de jaren 1990 werd de term opgenomen in de cultuurtheorie door de Indiase postkoloniale theoreticus Homi H. Bhabha. Hij gebruikt het voorbeeld van het koloniale tijdperk om de kracht van culturele nabootsing te concretiseren. Door het oppervlakkige aanpassingsvermogen van de zwarte bevolking aan hun blanke koloniale meesters wordt het existentialistische concept van een fundamenteel verschil tussen menselijke samenlevingen en dus de suprematie van de westerse wereld in twijfel getrokken. Tegelijkertijd kan uit deze inspanningen een parodische afspiegeling van de heersers naar voren komen, waardoor de aanspraak op autoriteit verder wordt gedestabiliseerd. Deze vervormde aanpassing ontstaat al automatisch door de individueel verschillende interpretaties van culturele praktijken.

In tegenstelling tot deconstructivistische pogingen is culturele nabootsing echter geen actief verzet tegen hegemonie. Dit treedt eerder op als een onbedoeld neveneffect van de feitelijke ‚camouflage‘ en kan het missen in het geval van een onbedoelde karikatuur. (vgl. Struve, pp. 144 -149).

Hybriditeit in het culturele tussengebied

Van veel groter belang voor de cultuurtheoreticus is de ‚derde ruimte‘ die door het mimicritische proces wordt gecreëerd. Vooral met betrekking tot interculturele onderhandelingsprocessen ziet Bhabha de kans op culturele hybriditeit [hyperlink naar encyclopedieartikel]. Door de paradoxale, ambivalente gelijktijdigheid van verwijzing naar en afbakening van de respectieve culturen zou een eenduidige culturele identiteit worden ontkend, waardoor een gemeenschappelijke bevraging, onderhandeling of herformulering van het begrip van cultuur kan ontstaan (vgl. Struve, p. 144).

De feitelijke (onbedoelde) weerstand van mimicry bestaat dus in de eerste plaats uit het in twijfel trekken van een op zichzelf staande cultuur en pas in de tweede plaats uit het destabiliseren van machtsonevenwichtigheden die daaruit voortkomen.

Termen die mimicry van mimesis onderscheiden

In termen van cultuurtheorie zijn mimicry en mimesis soms moeilijk te onderscheiden. Volgens de biologische betekenis zou culturele mimesis algemene imitatiepraktijken met neutrale connotaties kunnen beschrijven. Aan de andere kant lijkt het mimetische concept van de feministische cultuurtheoreticus Luce Irigaray, dat ze in 1974 beschreef in Speculum – Mirror of the Other Sex, meer op het hier beschreven begrip van mimesis, dat echter, in tegenstelling tot culturele mimesis, verwijst naar genderspecifieke imitatie en actief streeft naar het deconstrueren van machtsverhoudingen. (vgl. Nünning, p. 502)

Literatuur

Albrecht, Yvonne (2017): Gevoelens in het proces van migratie. Transculturele verhalen tussen erbij horen en afstand nemen. Wiesbaden: Springer.

Bhabha, Homi K. (2000): De lokalisatie van cultuur. Tübingen: Stauffenburg.

Nünning, Ansgar (2008): Metzler Lexikon Literatur- Und Kulturtheorie. 4e ed. Stuttgart: J.B. Metzler.

Struve, Karen (2013): Zur Aktualität von Homi K. Bhabha. Een inleiding tot zijn werk. Ed. door Stephan Moebius. Wiesbaden: Springer VS.