Communicatie (intercultureel)

Interculturele communicatie verwijst naar een „interpersoonlijke interactie met behulp van taalcodes tussen leden van verschillende groepen of culturen“ en is samengesteld uit de term interculturaliteit, een „term voor de filosofische en cultuurwetenschappelijke opvatting van relaties tussen […] culturen“ en het Latijnse woord communicatio „communicatie/begrip“ (Metzler Lexikon 2013, 343-344 u. 389).

Vorm van interactie

In deze context vertegenwoordigt de „wijze van communicatie die in het bijzonder wordt bestudeerd in de context van etnolinguïstiek, pragmatiek en sociolinguïstiek“ in de vorm van „spraak, gebaren, gezichtsuitdrukkingen“ (Lexikon der Sprachwissenschaft 2008, 302) en, volgens Lüsebrink, ook door rekening te houden met „materiële cultuur“ (Lüsebrink 2004, 10), een vorm van interactie „tussen mensen uit verschillende (sub)culturele kringen wier succesvolle communicatie vaak in gevaar wordt gebracht door vooroordelen (stereotypen) en misverstanden als gevolg van culturele verschillen“ (Lexikon der Sprachwissenschaft 2008, 302).

Belangrijkste kwalificatie

De term werd in de jaren 1960 in de VS bedacht als onderdeel van de vorming van theoretische concepten voor interdisciplinaire communicatiestudies. Sinds de jaren 1970 is er ook een ontwikkeling van empirisch onderzoek in Duitsland met een focus op „het verbinden van taal, situaties en identiteit met vormen en interpretaties van actie“ (Metzler Lexikon 2013, 344).

In de context van een gestaag voortschrijdende globalisering vormt dat „dynamische (communicatie)proces, geconditioneerd door empathie, tolerantie en cultuurspecifieke kennis, het doel om gedeelde betekenissen te produceren“ en tegen deze achtergrond is het een belangrijke kwalificatie waar tegenwoordig „op alle maatschappelijke gebieden“ vraag naar is (Metzler Lexikon 2013, 344).

Cultureel oriëntatiesysteem

Volgens Podsiadlowski is dit een aanpassing aan andere culturen, die (interculturele) competentie veronderstelt. Het gaat om „het begrijpen van het oriëntatiesysteem van perceptie, denken en waarden […] van andere culturen“ en het toepassen ervan in het eigen „denken en handelen in het vreemde culturele werkveld“ (Podsiadlowski 2004, 50). Interculturele communicatie draagt bijvoorbeeld bij aan „succesvolle internationale activiteit“ in de context van zakenreizen (vgl. Podsiadlowski 2004, 45-47).

Etnologie en macht

Voor Lüsebrink daarentegen spelen „overwegingen van de historische context“ en actuele ontwikkelingsprocessen, rekening houdend met ontwikkelingen in de media, ook een essentiële rol bij het verkrijgen van een zo gedifferentieerd mogelijk totaalbeeld van interculturele communicatie (vgl. Lüsebrink 2004, 12).

Tegelijkertijd bekritiseert hij de sterke oriëntatie op het werkterrein van de economie, verwijzend naar de „sociale machtscentra“ en de vaak daaruit voortvloeiende „onmenselijke instrumentalisering door die centra“. Het eigenlijke werkterrein van de antropologie, d.w.z. onderzoek naar het complexe en gelaagde „concept van cultuur“, wordt gemist als er geen rekening wordt gehouden met „groepen en samenlevingen die in de periferie leven, [d.w.z.] aan de randen van de macht in het mondiale systeem“ (Lüsebrink 2004, 46 e.v.). Het is ook twijfelachtig in hoeverre de eenzijdige aanpassing aan vreemde culturele contexten die Podsiadlowski in het spel brengt, succesvolle menselijke coëxistentie op de lange termijn mogelijk kan maken.

Literatuur

Bußmann, Hadomud (2008): Interculturele communicatie. In: Lexikon der Sprachwissenschaft. 4e ed. Stuttgart: Kröner, 302.

Lüsebrink, Hans-Jürgen (2004): Concepten van interculturele communicatie. Theoretische benaderingen en praktische referenties in een interdisciplinair perspectief. St. Ingbert: Röhrig Universitätsverlag.

Müller-Hartmann, Andreas (2013): Interculturele communicatie. In: Nünning, Ansgar (red.): Metzler Lexikon. Literaire en Culturele Theorie. Benaderingen – Personen – Basistermen. 5e ed. Stuttgart/ Weimar: J. B. Metzler, 344.

Podsiadlowski, Astrid (2004): Interculturele communicatie en samenwerking. Interculturele competentie trainen. Met oefeningen en casestudies. München: Franz Vahlen.

Schmidt, Siegfried J. (2013): Communicatietheorie. In: Nünning, Ansgar (red.): Metzler Lexikon. Literaire en Culturele Theorie. Benaderingen – Personen – Basistermen. 5e ed. Stuttgart/ Weimar: J. B. Metzler, 389.

Sommer, Roy (2013): Interculturaliteit. In: Nünning, Ansgar (red.): Metzler Lexikon. Literaire en Culturele Theorie. Benaderingen – Personen – Basistermen. 5e ed. Stuttgart/Weimar: J. B. Metzler, 343 f.